Başlangıç
GİB Teknik Gereksinimleri
GİB teknik paketleri, XBRL-GL belgeleri, beratlar, imza ve resmî kaynaklar.
Bu sayfa GİB'in teknik dosya zinciri ile VBT entegrasyonunda doğrulanması gereken dış sonuçları ayırır. Entegratörün kaynak veriyi GİB XML'ine çevirmesi beklenmez; ancak üretilen dosyaların dönem ve mali içeriğini onaydan önce doğrulaması gerekir.
Teknik Mimari
GİB, yevmiye defteri ve büyük defterin XBRL-GL e-Defter format ve standartlarına göre hazırlanmasını ister. Defter dosyası ile bu dosyadan üretilen berat imzalanır veya mali mühürle onaylanır; aynı parçaya ait iki XML tek paket içinde GİB'e yüklenir. GİB mali mührüyle onaylanan berat ile imzalı defter dosyası birlikte muhafaza edilir.
| Katman | Kontrol | Entegratörün kanıtı |
|---|---|---|
| Kaynak veri | Fiş/satır sırası, borç-alacak dengesi, hesap ve belge bilgileri | Aktarım raporu ve teşhis mesajları |
| XBRL-GL | Güncel XSD ve şematron kuralları | Doğrulamadan geçen yevmiye/kebir dosyaları |
| İmza | NES veya mali mühür ve zaman damgası gereksinimi | İmzalı defter ve berat dosyaları |
| GİB | Paket adı, defter/berat yüklemesi ve durum sonucu | Olumlu paket sonucu ve GİB onaylı berat |
Belge ve Berat Zinciri
| Aşama | Oluşan teknik çıktı | GİB'e iletilen | Muhafaza kanıtı |
|---|---|---|---|
| Yevmiye üretimi | Parçalı yevmiye XBRL-GL dosyaları | Aynı parçaya ait imzalı yevmiye XML'i ile yevmiye berat XML'ini içeren ZIP paket | İmzalı yevmiye + GİB onaylı yevmiye beratı |
| Kebir üretimi | Parçalı büyük defter XBRL-GL dosyaları | Aynı parçaya ait imzalı kebir XML'i ile kebir berat XML'ini içeren ZIP paket | İmzalı kebir + GİB onaylı kebir beratı |
| Defter raporu | Teknik paketin öngördüğü defter raporu | İlgili rapor/berat akışı | İmzalı rapor ve ilişkili sonuç dosyası |
| GİB sonucu | GİB mali mührüyle onaylı berat | Yeni bir muhasebe kaydı değil, gönderilen beratın sonucu | Orijinal dosya adı ve ilgili Uuid ile saklanan onaylı berat |
Yükleme Zamanlaması
Her ayın e-Defter ve berat dosyaları ayrı oluşturulur. Yasal son tarih, mükellef türüne ve GİB'e bildirilen aylık veya geçici vergi dönemi bazlı yükleme tercihine göre belirlenir.
| Tercih | Gelir vergisi mükellefi | Diğer mükellefler | Uygulama notu |
|---|---|---|---|
| Aylık yükleme | İlgili ayı takip eden dördüncü ayın 10. günü sonu | İlgili ayı takip eden dördüncü ayın 14. günü sonu | Her ayın defter ve berat paketi kendi son tarihine göre tamamlanır. |
| Hesap döneminin son ayı | Gelir vergisi beyannamesinin verileceği ayı takip eden ayın 10. günü sonu | Kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği ayı takip eden ayın 14. günü sonu | Kapanış onayı yerine geçen ay için özel son tarih uygulanır. |
| Geçici vergi dönemi bazlı tercih | GİB'e hesap döneminin ilk ayında bildirilen tercihe ait güncel takvim uygulanır. | Dosyalar yine her ay için ayrı üretilir; yalnız yükleme takvimi dönem bazında değerlendirilir. | |
Doğrulama Katmanları
Bir dosyanın XML olarak açılabilmesi, GİB açısından geçerli olduğu anlamına gelmez. Onaydan önce aşağıdaki kontroller ayrı ayrı tamamlanmalıdır.
| Katman | Ne doğrulanır? | Hata halinde |
|---|---|---|
| Kaynak muhasebe | Fiş/satır sırası, hesaplar, belge alanları, borç-alacak dengesi ve dönem | Kaynak kayıt düzeltilir; üretime/onaya geçilmez. |
| XSD | Alanların XML yapısı, türü, çokluğu ve zorunluluğu | Güncel teknik paket ve mapping karşılaştırılır. |
| Şematron | Alanlar arası GİB iş kuralları ve koşullu zorunluluklar | Mesajın işaret ettiği alan ilişkisi düzeltilir. |
| Mali mutabakat | Yevmiye/kebir toplamları ile kaynak ERP toplamları | Fark giderilmeden kullanıcı onayı verilmez. |
| İmza/mali mühür | Yetkili sertifika, belge bütünlüğü ve imzalı çıktı | Geçerli yetki/sertifika sağlanır; imzasız dosya gönderilmez. |
| GİB sonucu | Paket durumu ve GİB onaylı beratın erişilebilirliği | Aynı paket adı ve Uuid üzerinden sonuç izlenir. |
Dosya Kimliği ve Parçalar
Firma VKN/TCKN'si, şube, yıl-ay, defter türü ve parça bilgisi teknik dosya kimliğinin temelidir. Entegratör dosya veya paket adını tahmin ederek üretmez; liste, özet ve GİB çağrılarında platformun döndürdüğü gerçek Uuid ve FileName değerlerini kullanır. Çok parçalı bir ayda her parçanın yevmiye, kebir ve berat ilişkisi ayrı doğrulanır.
İmza, Onay ve Muhafaza
- Onay, kaynak verinin ve üretilen görünümün yetkili kullanıcı tarafından kontrol edildiğini ifade eder.
- İmza veya mali mühür, teknik dosyanın bütünlüğünü ve imzalayan tarafı doğrular.
- GİB onaylı berat, gönderilen beratın GİB tarafından onaylanan sonucudur.
- İmzalı yevmiye/kebir dosyaları ile ilgili GİB onaylı beratlar birlikte saklanır.
- PDF ve HTML yalnız okunabilir görünüm sağlar; orijinal XML/XBRL ve imza kanıtı muhafaza edilir.
İkincil kopya saklama akışı, GİB paket onayından ayrı bir muhafaza katmanıdır. İmzalı e-Defter ve berat dosyalarının şifreli ikincil kopyaları yetkili saklayıcı kuruluşa aktarılır; SentSecondCopy bu ayrı adımın tamamlandığını gösterir.
Canlıya Geçiş Kontrolü
- GİB'in yayımladığı güncel e-Defter paketini, kılavuzları ve mevzuat sayfasını kontrol edin.
- VBT ortamında kullanılan teknik paket sürümüyle test verisini doğrulayın.
- En az bir tek parçalı ve bir çok parçalı ay için yevmiye, kebir, berat ve GİB sonucu zincirini tamamlayın.
- Onay öncesi mali mutabakatı, başarısız doğrulama mesajlarını ve timeout sonrası aynı kaydı bulma davranışını test edin.
- İmzalı teknik dosyaların ve GİB onaylı beratların kurum arşivine eksiksiz aktarılabildiğini kanıtlayın.
Resmî Kaynaklar
- GİB e-Defter Mevzuat ve Teknik Mimari — teknik mimari, güncel paket ve kılavuz bağlantıları.
- Elektronik Defter Genel Tebliği (güncel metin) — dönem, imza, yükleme süresi, GİB onayı ve muhafaza hükümleri.
- e-Defter Uygulaması Web Servis Kılavuzu — paket kimliği, defter/berat ZIP içeriği ve durum/dosya alma metotları.
- e-Defter Saklama Kılavuzu — ikincil kopya saklama yükümlülüğü ve teknik akış.