Başlangıç

e-Serbest Meslek Makbuzu Nedir?

e-SMM'nin kapsamı, tarafları, teslim şekilleri ve belge yaşam döngüsü.

Temel Kavram

Serbest meslek makbuzu, serbest meslek erbabının mesleki faaliyeti karşılığında yaptığı tahsilatı belgelendirir. e-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM), aynı belgenin elektronik ortamda oluşturulan, imzalanan, alıcısına teslim edilen ve GİB raporlama sürecine alınan biçimidir.

Örnek: Bir mali müşavir, avukat, mimar veya danışman sunduğu hizmet karşılığında e-SMM düzenler. Hizmet bedeli, KDV, stopaj ve varsa KDV tevkifatı aynı makbuz üzerinde birbirleriyle tutarlı gösterilir.

Taraflar

Makbuzun hukuki ve mali anlamı, belgeyi düzenleyen serbest meslek erbabı ile hizmeti alan gerçek veya tüzel kişinin doğru tanımlanmasına dayanır.

Taraf	Makbuzdaki rolü	Kimlik ve adlandırma	Veri kaynağı
Düzenleyen	Serbest meslek hizmetini sunan ve makbuzu düzenleyen taraf	VKN/TCKN, unvan veya ad-soyad, vergi dairesi ve adres	VBT’de tanımlı firma bilgileri
Alıcı	Hizmeti alan ve ödeme yapan kişi veya kurum	10 haneli VKN için unvan ve vergi dairesi; 11 haneli TCKN için ad-soyad	Entegratör request’i veya Portal seçimi
VBT platformu	Belge üretimi, imza, çıktı, saklama ve GİB raporlama sürecini sunar	Oturumdaki firma ve kanal bağlamını kullanır	Token ve platform kayıtları

Belge Teslim Şekli

GonderimSekli, makbuzun alıcıya hangi yöntemle teslim edildiğini belirtir. Teslim seçimi belgenin mali içeriğini değiştirmez; iletişim ve çıktı akışını belirler.

Değer	Kullanım	Entegratörün hazırlayacağı veri
`Elektronik`	Makbuz elektronik kanaldan paylaşılır.	`EArchiveMailTo` kullanılacaksa geçerli alıcı adresi gönderilir; birden fazla adres noktalı virgülle ayrılır.
`Kagit`	Makbuzun kâğıt çıktısı alıcıya verilir.	PDF çıktısı yine API veya Portal üzerinden alınabilir; e-posta adresi zorunlu değildir.

Teknik Kimlikler

ERP kaydı, VBT belgesi ve yasal belge numarası farklı amaçlara hizmet eder. Entegrasyon bu kimlikleri birbirinin yerine kullanmamalıdır.

Alan	Sahibi	Amaç	Tekrar kullanımı
`SmmExternalId`	Entegratör	ERP ile VBT kaydını eşleştiren benzersiz dış referans	Aynı firma altında yeni belge oluştururken tekrar kullanılmamalıdır.
`UUId`	VBT	Belgenin UUID/ETTN değeri; detay, güncelleme, iptal ve çıktı işlemlerinde ana teknik referans	Belgeye özeldir.
`SmmNumber`	VBT	Makbuz üzerinde görünen 16 karakterli belge numarası	Belgeye özeldir; oluşturma sonucundan okunur.
`Id`	VBT	Portal ve güncelleme işlemlerinde kullanılabilen kayıt kimliği	Yeni oluşturma isteğinde gönderilmez.

Belge ve GİB Raporu: İki Ayrı Çıktı

Tekil e-SMM ile GİB’e yapılan dönemsel bildirim aynı çıktı değildir. Entegratör tekil belgenin sonucunu ve PDF’ini yönetir; toplu raporlama VBT tarafından yürütülür.

Çıktı	Amaç	Ne zaman oluşur?	Sorumlu
Tekil e-SMM ve PDF	Alıcıya verilen makbuzun okunabilir ve imzalı çıktısı	Başarılı oluşturma veya güncelleme sırasında	VBT üretir; entegratör sonuç ve çıktıyı alır.
GİB e-Arşiv raporu	İlgili dönemdeki düzenlenen ve iptal edilen belgelerin mevzuata uygun bildirimi	VBT’nin raporlama takviminde	VBT oluşturur, imzalar, paketler, gönderir ve sonucunu takip eder.

Sınır: Tekil belge request’i, GİB raporunun doğrudan request’i değildir. Entegratör rapor oluşturma veya gönderme uçlarını çağırmaz.

Belge Yaşam Döngüsü

Başarılı bir çağrı, kimliklerin ayrılması, belgenin imzalı çıktısının üretilmesi ve sonucun ERP’de saklanmasıyla tamamlanır. GİB raporlama bundan sonra VBT tarafından sürdürülür.

İptal Akışı

İptal talebi UUId üzerinden verilir. Başarılı sonuçtan sonra belge iptal edilmiş kabul edilir; raporlanmış bir belgenin GİB iptal bildirimi VBT raporlama akışında tamamlanır.

Oluşturma Yöntemleri

Yöntem	Kimin için?	Temel giriş	Sonuç
Entegratör API	ERP ve özel uygulamalar	`SmmRequestModel`	`SmmNumber`, `UUId`, iş sonucu
VBT Portal	Operasyon kullanıcıları	Form, alıcı ve hizmet bilgileri	Kaydetme, önizleme, PDF, e-posta ve izleme
Excel içe aktarma	Portal toplu işlemleri	VBT’nin beklediği Excel şablonu	Satır bazlı oluşturma sonuçları